Co oznacza skrót RODO?
RODO oznacza Rozporządzenie o Ochronie Danych Osobowych. To polski skrót nazwy unijnego aktu prawnego nr 2016/679, którego pełna nazwa dotyczy ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych oraz swobodnego przepływu takich danych. Po angielsku rozporządzenie jest znane jako GDPR, czyli General Data Protection Regulation.
Akt przyjęto 27 kwietnia 2016 roku, a jego przepisy stosuje się od 25 maja 2018 roku. RODO obowiązuje w państwach Unii Europejskiej, ale może obejmować także podmioty spoza UE. Dotyczy ich wtedy, gdy oferują towary lub usługi osobom przebywającym w Unii albo monitorują ich zachowanie, na przykład w internecie.
Celem przepisów jest ochrona praw i prywatności osób, których dane są przetwarzane, oraz ustanowienie wspólnych reguł w całej UE. RODO nie jest więc wyłącznie zestawem formalności dla dużych firm. Może dotyczyć przedsiębiorcy prowadzącego sklep internetowy, organizacji, instytucji publicznej, a także właściciela strony, który zbiera informacje o użytkownikach.
Jakich danych i działań dotyczy RODO?
Dane osobowe to informacje o osobie zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania. Mogą to być imię i nazwisko, adres e-mail, numer identyfikacyjny, dane lokalizacyjne lub informacje, które w połączeniu pozwalają ustalić, kogo dotyczą. Szczególną ochroną objęte są określone kategorie danych, między innymi informacje o zdrowiu, pochodzeniu rasowym oraz dane biometryczne.
Przetwarzanie oznacza znacznie więcej niż samo zbieranie informacji. Obejmuje między innymi ich zapisywanie, przechowywanie, przeglądanie, wykorzystywanie, udostępnianie i usuwanie. Jeśli strona zapisuje dane z formularza, przekazuje je do obsługi zamówienia lub przechowuje w systemie mailingowym, są to czynności, które trzeba ocenić pod kątem RODO.
Przepisy nie wymagają, aby każda operacja na danych opierała się na zgodzie. Zgoda jest jedną z podstaw prawnych, ale nie jedyną. W zależności od sytuacji przetwarzanie może być niezbędne do wykonania umowy, wypełnienia obowiązku prawnego, ochrony żywotnych interesów, realizacji zadania publicznego albo prawnie uzasadnionego interesu administratora. Podstawa musi pasować do konkretnego celu, a zgody nie należy traktować jako uniwersalnego rozwiązania.
Jakie zasady i obowiązki wprowadza RODO?
RODO opiera się na siedmiu zasadach przetwarzania danych. Są to: zgodność z prawem, rzetelność i przejrzystość; ograniczenie celu; minimalizacja danych; prawidłowość; ograniczenie przechowywania; integralność i poufność; oraz rozliczalność. W praktyce oznacza to między innymi, że należy zbierać tylko informacje potrzebne do określonego celu, przechowywać je przez uzasadniony czas i chronić przed nieuprawnionym dostępem.
Administrator to podmiot, który ustala cele i sposoby przetwarzania. Dostawca usługi informatycznej lub inny wykonawca może działać jako podmiot przetwarzający, czyli przetwarzać dane w imieniu administratora. W takim przypadku strony powinny określić zasady współpracy w umowie powierzenia. Samo korzystanie z zewnętrznego narzędzia nie zwalnia administratora z odpowiedzialności za prawidłową organizację przetwarzania.
Zgodność zaczyna się zwykle od ustalenia, jakie dane są zbierane, w jakim celu, na jakiej podstawie, przez kogo i jak długo. Następnie należy ograniczyć zakres informacji do niezbędnego minimum i przekazać osobom jasną informację o przetwarzaniu. Administrator powinien też stosować środki techniczne i organizacyjne adekwatne do ryzyka, na przykład kontrolę dostępu, szkolenia, kopie zapasowe oraz procedury reagowania na incydenty. RODO nie narzuca jednego identycznego zestawu zabezpieczeń każdej organizacji.
W określonych sytuacjach potrzebna może być ocena skutków dla ochrony danych, nazywana DPIA. Dotyczy to planowanego przetwarzania mogącego powodować wysokie ryzyko dla praw i wolności osób, na przykład szerokiego monitorowania lub przetwarzania szczególnych kategorii danych na dużą skalę. Inspektor ochrony danych, czyli IOD, jest wymagany między innymi wtedy, gdy główna działalność organizacji obejmuje regularne, systematyczne monitorowanie osób na dużą skalę albo przetwarzanie szczególnych kategorii danych na dużą skalę.
Jakie prawa mają osoby, których dane dotyczą?
Osoba, której dane są przetwarzane, ma prawo do uzyskania informacji i dostępu do danych, a także do ich sprostowania. W określonych warunkach może żądać usunięcia danych, ograniczenia przetwarzania lub przeniesienia danych. Może również wnieść sprzeciw wobec przetwarzania oraz korzystać z ochrony w związku z niektórymi decyzjami podejmowanymi wyłącznie automatycznie, w tym profilowaniem.
Prawo do usunięcia danych nie jest bezwzględne. Administrator może być zobowiązany do dalszego przechowywania informacji, na przykład ze względu na obowiązek prawny albo potrzebę ustalenia, dochodzenia lub obrony roszczeń. Każde żądanie trzeba ocenić w kontekście jego podstawy i okoliczności, a odpowiedź przekazać zgodnie z obowiązującymi wymogami.
W praktyce rośnie znaczenie rozliczalności. Nie wystarczy zadeklarować, że organizacja przestrzega zasad. Administrator powinien umieć wykazać, jakie rozwiązania wdrożył i jak działają one w codziennej pracy. Ma to szczególne znaczenie w warunkach cyfryzacji, która zwiększa ilość przetwarzanych informacji i liczbę systemów, w których mogą się one znaleźć.
Co zrobić w razie naruszenia ochrony danych?
Naruszenie ochrony danych to zdarzenie zagrażające ich poufności, integralności lub dostępności. Może nim być wysłanie korespondencji do niewłaściwego odbiorcy, niezamierzona publikacja informacji, nieprawidłowa anonimizacja, nieuprawniony dostęp do bazy lub działanie złośliwego oprogramowania. Nie każde naruszenie oznacza automatycznie obowiązek zawiadomienia wszystkich osób, ale każde wymaga oceny i właściwego udokumentowania.
Po wykryciu incydentu organizacja powinna ustalić jego zakres i możliwe skutki, zabezpieczyć systemy oraz udokumentować zdarzenie. Administrator zgłasza naruszenie organowi nadzorczemu, jeżeli może ono powodować ryzyko dla praw i wolności osób. Co do zasady zgłoszenia należy dokonać w ciągu 72 godzin od stwierdzenia naruszenia. W Polsce organem nadzorczym jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych, czyli UODO. W zależności od poziomu ryzyka może być też konieczne powiadomienie osób, których dane dotyczą.
Dane za 2025 rok pokazują, że do Prezesa UODO wpłynęło 12 827 skarg indywidualnych, o 61% więcej niż w 2024 roku, gdy odnotowano ich 8 056. Administratorzy zgłosili 22 435 naruszeń, wobec 14 842 rok wcześniej, co oznacza wzrost o 51%. Wśród częstych zdarzeń wymieniano błędnie zaadresowaną korespondencję, ujawnienie danych niewłaściwej osobie, niezamierzoną publikację, nieprawidłową anonimizację, nieuprawniony dostęp do baz i złośliwe oprogramowanie.
Wzrost liczby skarg i zgłoszeń nie dowodzi sam w sobie, że bezpieczeństwo danych się pogorszyło. Wpływ mogą mieć również większa skala cyfryzacji oraz skuteczniejsze wykrywanie i raportowanie incydentów. Za naruszenia mogą grozić środki naprawcze, takie jak ostrzeżenia i nakazy, a także administracyjne kary pieniężne. Reakcja zależy od okoliczności, w tym charakteru i skali naruszenia. Dlatego zgodność z RODO warto traktować jako stały proces zarządzania danymi i ryzykiem, a nie jednorazowe przygotowanie dokumentów.
Źródła
- https://uodo.gov.pl/pl/138/4555
- https://commission.europa.eu/law/law-topic/data-protection_en
- https://commission.europa.eu/law/law-topic/data-protection/legal-framework-eu-data-protection_en
- https://www.europarl.europa.eu/factsheets/en/sheet/157/general-data-protection-regulation-gdpr
- https://commission.europa.eu/law/law-topic/data-protection/data-protection-explained_en